Kế toán carbon (Carbon Accounting) là gì? Hướng dẫn cho doanh nghiệp

Kế toán carbon (Carbon Accounting) là gì? Hướng dẫn cho doanh nghiệp

Trong bối cảnh các yêu cầu về giảm phát thải và công bố thông tin ESG ngày càng được chú trọng, doanh nghiệp cần có khả năng đo lường, quản lý và báo cáo lượng khí nhà kính phát sinh từ hoạt động kinh doanh. Kế toán carbon (Carbon Accounting) đóng vai trò nền tảng trong quá trình này, giúp doanh nghiệp xác định nguồn phát thải, xây dựng mục tiêu giảm phát thải và theo dõi tiến độ thực hiện.

Tuy nhiên, việc triển khai kế toán carbon không đơn thuần là tính toán lượng phát thải. Doanh nghiệp còn phải giải quyết những thách thức về dữ liệu, phương pháp tính, ranh giới kiểm kê và khả năng truy xuất thông tin. Bài viết dưới đây giới thiệu những nguyên tắc cơ bản của kế toán carbon, quy trình thực hiện và vai trò của công nghệ trong nâng cao hiệu quả quản lý phát thải.

1. Kế toán carbon (Carbon Accounting) là gì?

Kế toán carbon (Carbon Accounting), hay kế toán khí nhà kính (Greenhouse Gas Accounting), là quá trình đo lường, tính toán và báo cáo lượng khí nhà kính (GHG) phát sinh trực tiếp và gián tiếp từ hoạt động của một doanh nghiệp hoặc tổ chức trong phạm vi ranh giới xác định.

Trong hoạt động kế toán carbon, các loại khí nhà kính được quy đổi về đơn vị carbon dioxide tương đương (CO₂e) để tạo cơ sở đo lường thống nhất.

Việc quy đổi dựa trên tiềm năng làm nóng lên toàn cầu (Global Warming Potential – GWP) của từng loại khí, phản ánh khả năng gây hiệu ứng nóng lên toàn cầu của khí đó so với CO₂ trong một khoảng thời gian xác định.

Ví dụ, khí methane (CH₄) có GWP cao hơn CO₂, do đó một tấn methane phát thải sẽ tương ứng với nhiều tấn CO₂e, tùy theo hệ số GWP và khoảng thời gian đánh giá được sử dụng.

Thông qua kế toán carbon, doanh nghiệp có thể:

• Xác định tổng lượng phát thải khí nhà kính và các nguồn phát thải chính.

• Đo lường tác động của hoạt động sản xuất, kinh doanh đối với khí hậu.

• Thiết lập đường cơ sở và mục tiêu giảm phát thải.

• Theo dõi hiệu quả của các sáng kiến tiết kiệm năng lượng, chuyển đổi công nghệ và giảm phát thải.

• Cung cấp dữ liệu phục vụ báo cáo ESG, kiểm kê khí nhà kính và các yêu cầu công bố thông tin.

Phân loại phát thải Scope 1, Scope 2 và Scope 3

Một trong những phương pháp phổ biến nhất được sử dụng trong kế toán carbon là GHG Protocol, do Viện Tài nguyên Thế giới (WRI) và Hội đồng Doanh nghiệp Thế giới vì sự Phát triển Bền vững (WBCSD) phát triển.

Theo GHG Protocol Corporate Standard, phát thải khí nhà kính được phân loại thành ba phạm vi:

Scope 1 – Phát thải trực tiếp:

Là lượng khí nhà kính phát sinh từ các nguồn thuộc sở hữu hoặc nằm dưới sự kiểm soát của doanh nghiệp.

Ví dụ:

• Đốt nhiên liệu trong lò hơi, máy phát điện và thiết bị sản xuất.

• Sử dụng nhiên liệu cho phương tiện vận tải thuộc quyền kiểm soát của doanh nghiệp.

• Phát thải từ các quá trình sản xuất công nghiệp.

• Rò rỉ môi chất lạnh từ hệ thống điều hòa và làm lạnh.

Scope 2 – Phát thải gián tiếp từ năng lượng mua vào:

Là lượng phát thải phát sinh từ quá trình sản xuất điện, hơi nước, nhiệt hoặc năng lượng làm mát mà doanh nghiệp mua và sử dụng.

Ví dụ, một nhà máy mua điện từ lưới điện quốc gia sẽ ghi nhận lượng phát thải liên quan đến việc sản xuất điện trong Scope 2, thay vì Scope 1.

Scope 3 – Phát thải gián tiếp trong chuỗi giá trị:

Bao gồm các phát thải gián tiếp khác phát sinh trong chuỗi giá trị của doanh nghiệp, từ những nguồn không thuộc sở hữu hoặc quyền kiểm soát trực tiếp của doanh nghiệp và không được tính trong Scope 2.

Các hoạt động có thể bao gồm:

• Sản xuất nguyên vật liệu và hàng hóa mua vào.

• Vận chuyển và phân phối sản phẩm.

• Di chuyển công tác và đi lại của nhân viên.

• Xử lý chất thải phát sinh trong hoạt động.

• Sử dụng và xử lý sản phẩm sau khi bán.

• Hoạt động đầu tư và các hoạt động khác trong chuỗi giá trị.

Scope 3 thường khó đo lường hơn do doanh nghiệp phải thu thập dữ liệu từ nhiều đối tác và tổ chức bên ngoài. Tuy nhiên, đây cũng có thể là nguồn phát thải đáng kể, đặc biệt đối với các ngành có chuỗi cung ứng phức tạp.

2. Tại sao kế toán carbon quan trọng đối với doanh nghiệp?

Kế toán carbon không chỉ phục vụ hoạt động kiểm kê khí nhà kính mà còn cung cấp cơ sở dữ liệu quan trọng cho quản trị doanh nghiệp và xây dựng chiến lược phát triển bền vững.

2.1. Xác định cơ hội giảm phát thải và tối ưu chi phí

Dữ liệu phát thải chi tiết giúp doanh nghiệp xác định những hoạt động tiêu thụ nhiều năng lượng, sử dụng nhiên liệu kém hiệu quả hoặc tạo ra lượng phát thải đáng kể.

Từ đó, doanh nghiệp có thể ưu tiên các biện pháp phù hợp, chẳng hạn như cải thiện hiệu suất thiết bị, tối ưu quy trình sản xuất, sử dụng năng lượng tái tạo hoặc thay đổi phương thức vận chuyển.

Khi dữ liệu được theo dõi thường xuyên, doanh nghiệp có thể đánh giá mức giảm phát thải đạt được, đối chiếu với chi phí đầu tư và xác định hiệu quả của từng sáng kiến.

2.2. Hỗ trợ tuân thủ và công bố thông tin ESG

Dữ liệu phát thải khí nhà kính là thành phần quan trọng trong trụ cột Môi trường (E) của báo cáo ESG.

Các tiêu chuẩn và khuôn khổ như GHG Protocol, GRI, IFRS S2 và CDP sử dụng hoặc yêu cầu thông tin liên quan đến phát thải khí nhà kính, tùy theo mục đích và phạm vi áp dụng.

Việc thiết lập hệ thống kế toán carbon đáng tin cậy giúp doanh nghiệp chuẩn bị dữ liệu để đáp ứng các yêu cầu kiểm kê và công bố thông tin hiện tại, đồng thời thích ứng tốt hơn với những thay đổi trong tương lai.

2.3. Nâng cao khả năng đáp ứng yêu cầu của nhà đầu tư và chuỗi cung ứng

Các nhà đầu tư, tổ chức tài chính và khách hàng ngày càng quan tâm đến khả năng quản lý rủi ro khí hậu và hiệu quả giảm phát thải của doanh nghiệp.

Đặc biệt, doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng quốc tế có thể được khách hàng yêu cầu cung cấp dữ liệu phát thải liên quan đến sản phẩm, nguyên vật liệu hoặc hoạt động vận chuyển.

Việc có sẵn dữ liệu carbon nhất quán, có thể kiểm chứng giúp doanh nghiệp thuận lợi hơn trong quá trình đánh giá nhà cung cấp, trao đổi với đối tác và thực hiện các yêu cầu công bố thông tin.

2.4. Theo dõi tiến độ thực hiện mục tiêu Net Zero

Kế toán carbon cung cấp cơ sở để doanh nghiệp xác định đường cơ sở phát thải, thiết lập mục tiêu và đánh giá tiến độ thực hiện theo từng kỳ.

Thay vì chỉ dựa vào các cam kết định tính, doanh nghiệp có thể sử dụng những chỉ số cụ thể như tổng lượng phát thải, cường độ phát thải trên đơn vị sản phẩm hoặc tỷ lệ giảm phát thải so với năm cơ sở.

3. Quy trình kế toán carbon và tính toán phát thải khí nhà kính

Để triển khai kế toán carbon hiệu quả, doanh nghiệp cần xây dựng quy trình thống nhất từ xác định ranh giới kiểm kê, thu thập dữ liệu đến tính toán và báo cáo kết quả.

Bước 1. Xác định ranh giới kiểm kê

Doanh nghiệp cần xác định những đơn vị, địa điểm và hoạt động sẽ được đưa vào phạm vi kế toán carbon.

Theo GHG Protocol, việc xác định ranh giới tổ chức có thể dựa trên các phương pháp như tỷ lệ sở hữu vốn, quyền kiểm soát tài chính hoặc quyền kiểm soát hoạt động.

Sau đó, doanh nghiệp xác định các nguồn phát thải theo Scope 1, Scope 2 và Scope 3, phù hợp với hoạt động thực tế và các tiêu chuẩn áp dụng.

Việc lựa chọn phương pháp xác định ranh giới nhất quán là điều kiện quan trọng để tránh bỏ sót hoặc ghi nhận trùng lặp phát thải.

Bước 2. Thu thập dữ liệu hoạt động

Dữ liệu hoạt động (Activity Data) là cơ sở đầu vào để tính toán phát thải khí nhà kính.

Tùy theo nguồn phát thải, dữ liệu có thể bao gồm:

• Lượng nhiên liệu tiêu thụ của máy móc, thiết bị và phương tiện.

• Điện năng, hơi nước hoặc nhiệt năng mua vào.

• Khối lượng nguyên vật liệu và sản phẩm.

• Quãng đường vận chuyển, loại phương tiện và nhiên liệu sử dụng.

• Khối lượng chất thải và phương pháp xử lý.

• Dữ liệu phát thải do nhà cung cấp hoặc các đối tác trong chuỗi giá trị cung cấp.

Nguồn dữ liệu có thể được thu thập từ hóa đơn năng lượng, đồng hồ đo, hệ thống quản lý sản xuất, phần mềm ERP hoặc các báo cáo nội bộ.

Doanh nghiệp nên ưu tiên dữ liệu gốc và thiết lập phương pháp thu thập nhất quán giữa các kỳ báo cáo.

Bước 3. Lựa chọn hệ số phát thải phù hợp

Hệ số phát thải (Emission Factor) thể hiện lượng khí nhà kính phát sinh tương ứng với một đơn vị hoạt động, chẳng hạn như một kWh điện hoặc một lít nhiên liệu tiêu thụ.

Các nguồn tham khảo hệ số phát thải có thể bao gồm:

• Các hướng dẫn của IPCC.

• Hệ số phát thải do cơ quan quản lý quốc gia công bố.

• Cơ sở dữ liệu của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA).

• Cơ sở dữ liệu của Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (US EPA).

• Các bộ hệ số phát thải của Defra tại Vương quốc Anh.

Doanh nghiệp cần lựa chọn hệ số phù hợp với loại nhiên liệu, công nghệ, khu vực địa lý, thời gian áp dụng và yêu cầu của phương pháp tính toán.

Đối với hoạt động tại Việt Nam, cần ưu tiên những hệ số phù hợp với điều kiện và quy định trong nước, khi có sẵn.

Bước 4. Tính toán và tổng hợp phát thải

Phương pháp tính phổ biến là nhân dữ liệu hoạt động với hệ số phát thải tương ứng:

Lượng phát thải khí nhà kính = Dữ liệu hoạt động × Hệ số phát thải

Nếu hệ số phát thải được biểu thị theo từng loại khí thay vì CO₂e, doanh nghiệp cần thực hiện thêm bước quy đổi bằng GWP phù hợp.

Ví dụ, lượng điện tiêu thụ của một cơ sở có thể được nhân với hệ số phát thải điện tương ứng để xác định lượng phát thải Scope 2 theo phương pháp location-based.

Sau khi tính toán, kết quả được tổng hợp theo nguồn phát thải, cơ sở hoạt động, đơn vị thành viên và phạm vi báo cáo.

Trong quá trình này, cần kiểm tra tính đầy đủ, đơn vị đo lường, tính nhất quán và khả năng truy xuất của dữ liệu.

Bước 5. Thiết lập đường cơ sở và theo dõi mục tiêu

Đường cơ sở phát thải (Emissions Baseline) là mốc tham chiếu được sử dụng để so sánh kết quả giảm phát thải của doanh nghiệp theo thời gian. Doanh nghiệp cần lựa chọn năm cơ sở có dữ liệu đủ tin cậy, phản ánh phù hợp hoạt động và nhất quán với mục tiêu giảm phát thải đã xác định.

Khi có những thay đổi đáng kể về cơ cấu tổ chức, ranh giới kiểm kê hoặc phương pháp tính, doanh nghiệp cần xem xét việc tính toán lại đường cơ sở theo chính sách và tiêu chí đã thiết lập. Việc duy trì đường cơ sở nhất quán giúp phân biệt mức giảm phát thải thực tế với những biến động do thay đổi phạm vi hoạt động.

Bước 6. Báo cáo và công bố kết quả

Kết quả kế toán carbon được sử dụng để xây dựng báo cáo kiểm kê khí nhà kính, báo cáo ESG và các nội dung công bố liên quan đến khí hậu.

Báo cáo cần trình bày rõ ranh giới kiểm kê, kỳ báo cáo, phương pháp tính, hệ số phát thải, kết quả theo từng phạm vi và những giả định hoặc hạn chế của dữ liệu.

Đặc biệt, doanh nghiệp cần lưu giữ tài liệu và bằng chứng hỗ trợ để phục vụ công tác rà soát nội bộ và hoạt động đảm bảo độc lập khi cần thiết.

4. Những vấn đề cần lưu ý khi thực hiện kế toán carbon

Mặc dù các nguyên tắc cơ bản của kế toán carbon tương đối rõ ràng, việc áp dụng thực tế có thể phức tạp do đặc điểm của từng nguồn phát thải và các phương pháp tính toán khác nhau.

4.1. Phương pháp Location-based và Market-based trong Scope 2

Theo GHG Protocol Scope 2 Guidance, doanh nghiệp cần xem xét hai phương pháp tính toán phát thải từ năng lượng mua vào:

1. Location-based (dựa trên vị trí địa lý) sử dụng hệ số phát thải đại diện cho hệ thống điện tại khu vực doanh nghiệp tiêu thụ điện, chẳng hạn như hệ số phát thải lưới điện quốc gia.

2. Market-based (dựa trên thị trường) phản ánh phát thải gắn với những lựa chọn mua điện và công cụ hợp đồng đủ điều kiện của doanh nghiệp, chẳng hạn như hợp đồng cung cấp điện hoặc Chứng chỉ Thuộc tính Năng lượng (Energy Attribute Certificates – EACs).

Các EAC có thể bao gồm chứng chỉ năng lượng tái tạo (Renewable Energy Certificates – RECs) hoặc chứng nhận nguồn gốc điện (Guarantees of Origin). Khi sử dụng phương pháp market-based, doanh nghiệp cần kiểm tra các điều kiện liên quan đến chứng chỉ, thời gian phát hành, kỳ tiêu thụ điện và phạm vi thị trường áp dụng.

Đặc biệt, việc mua điện tái tạo hoặc sở hữu chứng chỉ không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp mặc nhiên được ghi nhận phát thải bằng 0. Việc ghi nhận cần đáp ứng các tiêu chí chất lượng theo GHG Protocol.

Trong những thị trường đáp ứng điều kiện áp dụng, GHG Protocol yêu cầu doanh nghiệp báo cáo kết quả Scope 2 theo cả hai phương pháp. Điều này giúp phân biệt phát thải gắn với hệ thống điện và phát thải phản ánh lựa chọn mua điện của doanh nghiệp.

4.2. Thu thập và tính toán phát thải Scope 3

Scope 3 thường là một trong những thách thức lớn nhất khi thực hiện kế toán carbon do dữ liệu nằm ngoài hệ thống quản lý trực tiếp của doanh nghiệp.

GHG Protocol Scope 3 Standard phân loại các nguồn phát thải trong chuỗi giá trị thành 15 nhóm, bao gồm các hoạt động thượng nguồn và hạ nguồn.

Trong giai đoạn đầu, doanh nghiệp có thể sử dụng dữ liệu ước tính và các hệ số phát thải thứ cấp để xác định những nhóm phát thải đáng kể. Khi hệ thống dữ liệu được cải thiện, doanh nghiệp có thể tăng cường thu thập dữ liệu trực tiếp từ nhà cung cấp và đối tác.

Một số hoạt động quan trọng bao gồm:

• Xác định các nhóm phát thải Scope 3 có liên quan.

• Đánh giá mức độ sẵn có và chất lượng dữ liệu.

• Lựa chọn phương pháp tính phù hợp với từng nhóm phát thải.

• Thiết lập cơ chế thu thập và cập nhật dữ liệu từ nhà cung cấp.

• Lưu trữ giả định, hệ số phát thải và bằng chứng hỗ trợ.

Đối với doanh nghiệp sản xuất, hoạt động mua nguyên vật liệu, vận chuyển và sử dụng sản phẩm có thể chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng lượng phát thải của chuỗi giá trị.

Vì vậy, kế toán Scope 3 không chỉ phục vụ công bố thông tin mà còn tạo cơ sở để doanh nghiệp phối hợp với các đối tác trong quá trình giảm phát thải.

5. Những thách thức trong triển khai kế toán carbon

Theo IBM, quá trình kế toán carbon đòi hỏi khả năng quản lý khối lượng lớn dữ liệu năng lượng và hoạt động từ nhiều nguồn, đồng thời bảo đảm tính nhất quán của phương pháp tính toán qua các kỳ báo cáo.

Đối với doanh nghiệp có nhiều địa điểm và đơn vị thành viên, những thách thức này thường trở nên phức tạp hơn.

5.1. Dữ liệu phân tán và thiếu tính liên kết

Dữ liệu cần thiết cho kiểm kê khí nhà kính có thể nằm trong nhiều hệ thống như ERP, quản lý năng lượng, kế toán, vận hành sản xuất hoặc bảng tính Excel.

Mỗi bộ phận thường sử dụng phương pháp lưu trữ và đơn vị đo lường khác nhau, gây khó khăn cho việc tổng hợp dữ liệu trên toàn doanh nghiệp.

Khi không có một hệ thống dữ liệu chung, việc đối chiếu và xác định những thông tin còn thiếu có thể tiêu tốn nhiều thời gian.

5.2. Chất lượng dữ liệu thiếu nhất quán

Thu thập và xử lý dữ liệu thủ công làm tăng nguy cơ nhập sai, bỏ sót hoặc sử dụng không nhất quán các hệ số phát thải.

Đặc biệt, những thay đổi về đơn vị đo lường, định dạng dữ liệu và thời gian áp dụng hệ số có thể gây ra sai lệch đáng kể trong kết quả tính toán.

Nếu thiếu cơ chế kiểm soát, doanh nghiệp cũng gặp khó khăn trong việc truy xuất dữ liệu về nguồn gốc để xác minh.

5.3. Chi phí và thời gian lập báo cáo cao

Quy trình thu thập, kiểm tra, chuẩn hóa dữ liệu và tính toán phát thải có thể tiêu tốn nhiều nguồn lực nếu được thực hiện hoàn toàn bằng bảng tính.

Đối với doanh nghiệp có nhiều cơ sở, công việc tổng hợp dữ liệu thường lặp lại theo từng kỳ báo cáo, làm tăng khối lượng xử lý và nguy cơ chậm tiến độ.

5.4. Khó theo dõi hiệu quả giảm phát thải

Khi dữ liệu chỉ được tổng hợp vào cuối năm, doanh nghiệp khó theo dõi kịp thời mức tiêu thụ năng lượng, biến động phát thải và hiệu quả của các sáng kiến giảm phát thải.

Điều này hạn chế khả năng phát hiện những hoạt động có hiệu suất thấp và điều chỉnh kế hoạch trong quá trình thực hiện.

5.5. Yêu cầu về khả năng kiểm toán và đảm bảo dữ liệu

Đối với thông tin phát thải được sử dụng trong báo cáo ESG hoặc các nội dung công bố chính thức, doanh nghiệp cần bảo đảm dữ liệu có nguồn gốc rõ ràng và phương pháp tính toán có thể được kiểm tra.

Việc thiếu tài liệu hỗ trợ, lịch sử thay đổi hoặc cơ chế phân công trách nhiệm có thể làm gia tăng khó khăn khi thực hiện rà soát và đảm bảo độc lập.

6. Xây dựng hệ thống dữ liệu kế toán carbon đáng tin cậy

Để nâng cao chất lượng kế toán carbon, doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu có tính nhất quán, khả năng truy xuất và cơ chế kiểm soát rõ ràng.

IBM sử dụng khái niệm dữ liệu đạt tiêu chuẩn tài chính (finance-grade data) để nhấn mạnh yêu cầu về độ tin cậy, tính đầy đủ và khả năng kiểm toán của dữ liệu phát triển bền vững.

Để hướng đến mục tiêu này, doanh nghiệp cần tập trung vào những nội dung sau.

6.1. Chuẩn hóa cấu trúc dữ liệu

Dữ liệu phát thải cần được tổ chức theo cấu trúc phù hợp với hệ thống quản lý và ranh giới kiểm kê của doanh nghiệp.

Một cấu trúc phổ biến có thể bao gồm:

• Tài khoản và đồng hồ đo: Ghi nhận dữ liệu tiêu thụ năng lượng ở cấp chi tiết.

• Địa điểm: Tổng hợp dữ liệu theo nhà máy, văn phòng hoặc cơ sở vận hành.

• Đơn vị thành viên: Quản lý dữ liệu của từng công ty hoặc đơn vị trực thuộc.

• Nhóm báo cáo: Tổng hợp dữ liệu theo khu vực, ngành hoạt động hoặc ranh giới báo cáo.

• Toàn doanh nghiệp: Tổng hợp dữ liệu phục vụ quản lý và công bố thông tin ở cấp tổ chức.

Cấu trúc này cần đủ linh hoạt để hỗ trợ thay đổi về cơ cấu tổ chức, địa điểm và phạm vi hoạt động.

Đồng thời, hệ thống phải cho phép phân tích dữ liệu theo nhiều chiều, chẳng hạn như loại nguồn phát thải, khu vực, kỳ báo cáo hoặc đơn vị kinh doanh.

6.2. Thiết lập quy trình quản lý và phân công trách nhiệm

Kế toán carbon đòi hỏi sự tham gia của nhiều bộ phận, không chỉ riêng bộ phận phát triển bền vững.

Doanh nghiệp cần xác định rõ đơn vị chịu trách nhiệm cung cấp, kiểm tra, phê duyệt và tổng hợp dữ liệu.

Một quy trình quản lý dữ liệu phù hợp nên bao gồm lịch thu thập định kỳ, cơ chế kiểm tra tính đầy đủ, phương pháp xử lý sai lệch và quy trình cập nhật hệ số phát thải.

Ngoài ra, doanh nghiệp nên thiết lập các chỉ tiêu kiểm soát chất lượng dữ liệu, chẳng hạn như tỷ lệ dữ liệu được cung cấp đúng hạn, tỷ lệ dữ liệu đầy đủ và số lượng sai lệch cần điều chỉnh.

6.3. Ưu tiên dữ liệu gốc và tự động hóa thu thập

Doanh nghiệp nên ưu tiên tiếp cận dữ liệu trực tiếp từ các nguồn phát sinh, bao gồm đồng hồ đo, hóa đơn năng lượng và hệ thống quản lý hoạt động.

Trong những trường hợp phù hợp, việc tích hợp dữ liệu thông qua API hoặc các phương thức truyền dữ liệu tự động có thể giúp giảm thao tác thủ công và hạn chế sai sót.

Đối với dữ liệu từ nhà cung cấp, doanh nghiệp có thể xây dựng biểu mẫu chuẩn, quy định phương thức cung cấp và thống nhất chu kỳ cập nhật thông tin.

Tuy nhiên, mức độ tự động hóa cần được xác định dựa trên khả năng kết nối của từng nguồn dữ liệu và hạ tầng công nghệ hiện có.

6.4. Duy trì khả năng truy xuất và kiểm toán dữ liệu

Một hệ thống kế toán carbon đáng tin cậy cần cho phép truy xuất từ kết quả phát thải về dữ liệu hoạt động, hệ số phát thải và tài liệu nguồn.

Doanh nghiệp nên lưu trữ các thông tin như phiên bản hệ số phát thải, lịch sử điều chỉnh, người thực hiện, thời điểm cập nhật và lý do thay đổi.

Việc duy trì dấu vết kiểm toán (audit trail) giúp hỗ trợ công tác kiểm tra nội bộ, đối chiếu kết quả và chuẩn bị dữ liệu phục vụ đảm bảo độc lập.

6.5. Thiết lập cơ chế quản lý dữ liệu tập trung

Thay vì lưu trữ thông tin tại nhiều hệ thống riêng lẻ, doanh nghiệp có thể sử dụng một nền tảng quản lý dữ liệu tập trung để tổng hợp và chia sẻ thông tin phát thải.

Hệ thống cần có cơ chế phân quyền phù hợp, giúp các bộ phận truy cập dữ liệu theo vai trò và trách nhiệm được giao.

Đối với những doanh nghiệp hoạt động tại nhiều quốc gia hoặc có cấu trúc phức tạp, cơ chế quản lý tập trung còn hỗ trợ duy trì phương pháp tính toán thống nhất giữa các đơn vị.

7. Vai trò của phần mềm ESG trong kế toán carbon

Việc sử dụng bảng tính có thể đáp ứng nhu cầu kế toán carbon ở quy mô nhỏ. Tuy nhiên, khi số lượng nguồn dữ liệu, địa điểm hoạt động và yêu cầu báo cáo tăng lên, phương pháp thủ công có thể bộc lộ nhiều hạn chế.

Các nền tảng phần mềm kế toán carbon và phần mềm báo cáo ESG chuyên dụng hỗ trợ doanh nghiệp quản lý dữ liệu có hệ thống, nâng cao khả năng kiểm soát và giảm khối lượng xử lý thủ công.

7.1. Tự động hóa thu thập và tổng hợp dữ liệu

Phần mềm ESG có thể hỗ trợ tích hợp dữ liệu từ nhiều nguồn, chuẩn hóa đơn vị đo lường và tổng hợp dữ liệu theo cơ cấu tổ chức.

Tùy theo khả năng của từng nền tảng, doanh nghiệp có thể thiết lập quy tắc xử lý dữ liệu, tự động nhập liệu từ hệ thống nguồn hoặc sử dụng các biểu mẫu thu thập thống nhất.

Nhờ đó, bộ phận phụ trách ESG có thể giảm thời gian dành cho việc tổng hợp dữ liệu và tập trung hơn vào phân tích kết quả.

7.2. Hỗ trợ tính toán phát thải theo phương pháp chuẩn hóa

Các nền tảng kế toán carbon chuyên dụng có thể hỗ trợ quản lý hệ số phát thải và thực hiện tính toán dựa trên dữ liệu hoạt động.

Những tính năng cần thiết có thể bao gồm:

• Quản lý thư viện hệ số phát thải và lịch sử cập nhật.

• Cấu hình phương pháp tính theo từng nguồn phát thải.

• Tính toán phát thải Scope 1, Scope 2 và các nhóm Scope 3.

• Hỗ trợ phương pháp location-based và market-based.

• Tổng hợp và phân tích phát thải theo nhiều cấp độ tổ chức.

Việc áp dụng các công thức và quy tắc thống nhất giúp giảm nguy cơ sai lệch do xử lý dữ liệu thủ công, đồng thời hỗ trợ duy trì tính nhất quán giữa các kỳ báo cáo.

7.3. Nâng cao chất lượng và khả năng kiểm toán dữ liệu

Phần mềm chuyên dụng có thể hỗ trợ kiểm tra tính đầy đủ, phát hiện dữ liệu bất thường và lưu trữ bằng chứng liên quan đến các phép tính.

Các chức năng quản lý phiên bản, phân quyền và lưu vết thay đổi giúp doanh nghiệp kiểm soát tốt hơn quá trình thu thập và xử lý thông tin.

Đây là nền tảng quan trọng để chuẩn bị dữ liệu phục vụ hoạt động rà soát, kiểm toán và đảm bảo độc lập.

7.4. Theo dõi mục tiêu và hiệu quả giảm phát thải

Phần mềm ESG có thể hỗ trợ doanh nghiệp thiết lập các chỉ số KPI và theo dõi kết quả phát thải theo thời gian.

Những chỉ số này có thể bao gồm tổng lượng phát thải, cường độ phát thải trên đơn vị sản phẩm, tỷ lệ giảm phát thải so với năm cơ sở hoặc mức tiêu thụ năng lượng tại từng địa điểm.

Thông qua dashboard và các công cụ phân tích, doanh nghiệp có thể theo dõi xu hướng, so sánh hiệu quả giữa các đơn vị và xác định những lĩnh vực cần ưu tiên cải thiện.

7.5. Hỗ trợ lập báo cáo ESG và công bố thông tin

Dữ liệu kế toán carbon là nguồn đầu vào quan trọng cho nhiều báo cáo và khuôn khổ công bố thông tin.

Phần mềm ESG có thể giúp doanh nghiệp tổ chức dữ liệu theo các yêu cầu báo cáo khác nhau, giảm khối lượng tổng hợp lặp lại và nâng cao tính nhất quán của thông tin được công bố.

Tuy nhiên, phần mềm không tự động bảo đảm doanh nghiệp tuân thủ mọi tiêu chuẩn. Chất lượng báo cáo vẫn phụ thuộc vào việc lựa chọn phương pháp, cấu hình hệ thống, kiểm soát dữ liệu và trách nhiệm của các bộ phận liên quan.

8. Những tiêu chí lựa chọn phần mềm kế toán carbon

Khi lựa chọn phần mềm kế toán carbon, doanh nghiệp cần đánh giá cả khả năng tính toán phát thải lẫn tính phù hợp với hệ thống quản lý dữ liệu hiện có.

Các tiêu chí quan trọng bao gồm:

Bên cạnh các tính năng kỹ thuật, doanh nghiệp cũng cần xem xét chi phí triển khai, khả năng tích hợp với hệ thống hiện có, năng lực hỗ trợ của nhà cung cấp và nguồn lực vận hành nội bộ.

Một giải pháp phù hợp không nhất thiết là giải pháp có nhiều tính năng nhất, mà cần đáp ứng được nhu cầu hiện tại và khả năng mở rộng của doanh nghiệp trong dài hạn.

9. Ứng dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả kế toán carbon

Để kế toán carbon thực sự hỗ trợ quản trị và ra quyết định, doanh nghiệp cần chuyển từ cách tiếp cận tính toán phát thải định kỳ sang quản lý dữ liệu có hệ thống.

Quá trình này có thể bắt đầu từ việc chuẩn hóa nguồn dữ liệu, xây dựng quy trình thu thập và kiểm soát, sau đó từng bước ứng dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả vận hành.

Đối với doanh nghiệp có nhiều cơ sở hoặc nhu cầu báo cáo ESG phức tạp, các nền tảng như IBM Envizi ESG Suite có thể hỗ trợ tập trung dữ liệu ESG, quản lý thông tin môi trường và theo dõi hiệu quả phát triển bền vững.

Bên cạnh đó, các giải pháp chuyên về tính toán và trực quan hóa phát thải khí nhà kính như Zeroboard cũng là một lựa chọn để doanh nghiệp xem xét tùy theo quy mô và yêu cầu triển khai.

Việc lựa chọn nền tảng cần dựa trên nhu cầu thực tế về kiểm kê khí nhà kính, mức độ sẵn sàng của dữ liệu, cấu trúc tổ chức và các tiêu chuẩn báo cáo mà doanh nghiệp hướng đến.

10. Kết luận

Kế toán carbon (Carbon Accounting) không chỉ là công cụ đo lường phát thải khí nhà kính mà còn là nền tảng để doanh nghiệp quản lý rủi ro khí hậu, xây dựng chiến lược giảm phát thải và nâng cao chất lượng công bố thông tin ESG.

Để triển khai hiệu quả, doanh nghiệp cần kết hợp phương pháp tính toán phù hợp, nguồn dữ liệu đáng tin cậy, quy trình quản lý chặt chẽ và sự tham gia của các bộ phận liên quan.

Việc ứng dụng phần mềm kế toán carbon và các nền tảng quản lý ESG chuyên dụng có thể hỗ trợ tự động hóa thu thập dữ liệu, nâng cao độ tin cậy của báo cáo và theo dõi tiến độ giảm phát thải.

EGP Vietnam cung cấp các giải pháp công nghệ phục vụ quản lý ESG và dữ liệu phát triển bền vững, bao gồm IBM Envizi ESG Suite và Zeroboard, hỗ trợ doanh nghiệp từng bước số hóa hoạt động quản lý phát thải và báo cáo ESG.

Tìm hiểu thêm tại đây. Thông tin liên hệ để được demo trực tiếp:

• Thai Nguyen

• thai.nguyen@egp.vn

• 0912 500 085 

Tài liệu tham khảo:

• IBM. What Is Carbon Accounting?.

• GHG Protocol. Corporate Accounting and Reporting Standard.

• GHG Protocol. Scope 2 Guidance.

• GHG Protocol. Technical Guidance for Calculating Scope 3 Emissions.